Dla dziennikarzy

 

Możliwość udziału dziennikarzy w rozprawie

 

Zgodnie z art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz art. 355 Kodeksu postępowania karnego (dalej kpk) postępowanie przed sądem jest jawne.

Jedyne ograniczenia w tym względzie przewidują przepisy art. 356 kpk, art. 9 § 1, art. 148 § 1 art. 152 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej kpc) wyłączające obecność małoletnich i osób uzbrojonych (chyba, że na ich obecność zezwoli przewodniczący) oraz osób nielicujących z powagą sądu.

Art. 360 § 1 kpk określa przyczyny, na mocy których sąd może wyłączyć jawność rozprawy w procesie karnym. Są to: groźba zakłócenia spokoju publicznego, obrazy dobrych obyczajów, ujawnienia okoliczności ważnych ze względu na interes państwa, naruszenia ważnego interesu prywatnego.

W prawie cywilny kwestie te reguluje art. 153 § 1 i 2 kpc, który wskazuje na: groźbę ujawnienia okoliczności objętych ochroną informacji niejawnych, zagrożenie porządkowi publicznemu lub moralności, roztrząsanie szczegółów życia rodzinnego, jako przesłanki mogące stanowić powód decyzji przewodniczącego o wyłączeniu jawności rozprawy.

 

Udział w rozprawie, w której wyłączono jawność

Postępowanie karne

Na mocy art. 361 §3 kpk za zezwoleniem przewodniczącego składu orzekającego w sprawie, w której wyłączono jawność, dziennikarz, podobnie jak każda inna osoba, może pozostać na takiej rozprawie. Może on także znaleźć się w gronie osób, które wskażą: oskarżyciel publiczny, posiłkowy, prywatny bądź oskarżony. Dziennikarz, który pozostał na rozprawie toczącej się w całości lub części z wyłączeniem jawności, ma obowiązek zachowania w tajemnicy okoliczności ujawnione na takiej rozprawie.

Rozprawa jest niejawna w razie odczytywania zeznań świadka incognito (art. 393 §4 zdanie 2 kpk).

Niejawna jest rozprawa, która dotyczy wniosku prokuratora o umorzenie postępowania z powodu niepoczytalności sprawcy i zastosowania środka zabezpieczającego, a także w sprawach o pomówienie lub znieważenie. Na wniosek pokrzywdzonego w sprawach o pomówienie lub znieważenie rozprawa odbywa się jawnie.

Sąd wyłącza jawność w całości lub części sprawy w każdym przypadku na żądanie osoby, która złożyła wniosek o ściganie.

Rozprawa lustracyjna odbywa się jawnie, jednak sąd może wyłączyć jawność części rozprawy na wniosek osoby lustrowanej, jeżeli zachodzi możliwość ujawnienia tzw. „danych wrażliwych” (np. informacji ujawniających pochodzenie etniczne lub rasowe, przekonania religijne, przynależność wyznaniową, danych o stanie zdrowia, życiu seksualnym), prokuratora biura lustracyjnego lub prokuratora oddziałowego biura lustracyjnego Instytutu Pamięci Narodowej, jeżeli zachodzi obawa ujawnienia tajemnicy państwowej.

 

Sąd może zezwolić przedstawicielom radia, telewizji, filmu i prasy na dokonywanie za pomocą aparatury utrwaleń obrazu i dźwięku z przebiegu rozprawy, gdy przemawia za tym uzasadniony interes społeczny, dokonywanie tych czynności nie będzie utrudniać przebiegu rozprawy, a ważny interes uczestnika postępowania nie sprzeciwia się temu. Sąd może określić warunki, od których uzależnia wydanie wspomnianego zezwolenia (art. 357 § 1 i 2 kpk).

Ogłoszenie wyroku odbywa się jawnie. Jeżeli jednak jawność sprawy wyłączono w całości lub części, przytoczenie powodów wyroku może nastąpić również z wyłączeniem jawności w całości lub części (art. 364 §1 i §2 kpk z 1997 r.)

Na gruncie procedury cywilnej ogłoszenie orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie odbywa się publicznie (art. 154 §2 kpc). Przepis art. 326 §2 kpc nakazuje by ogłoszenie wyroku następowało na posiedzeniu jawnym. Na podstawie §3 tego przepisu, ogłoszenia wyroku dokonuje się przez odczytanie sentencji. Po ogłoszeniu sentencji przewodniczący lub sędzia sprawozdawca podaje ustnie zasadnicze powody rozstrzygnięcia, może jednak tego zaniechać, jeżeli sprawa była rozpoznawana przy drzwiach zamkniętych.

 

zob. Artur Ozimek, Dostęp do procesu, dostęp do akt, [w:] „ Na Wokandzie”, nr 4 (7)/2011, s.28 – 29.

zob. prof. Jacek Sobczak, Dziennikarz sprawozdawca sądowy. Dylematy i zasadzki, [w:] Media i sądy pro bono et Malo. Wzajemne relacje w służbie demokratycznego państwa prawa, Warszawa, 13 czerwca 2008.

 

 

 

Zasady udostępniania akt sądowych

Udostępnianie akt w sprawach karnych

W postępowaniu przygotowawczym ( postępowanie przygotowawcze to pierwszy etap postępowania karnego w sprawach o przestępstwo z oskarżenia publicznego; postępowanie to powinno zmierzać przede wszystkim do ustalenia czy został popełniony czyn zabroniony; postępowanie przygotowawcze prowadzi co do zasady prokurator lub policja pod jego nadzorem) akta sprawy mogą być udostępnione wyłącznie za zgodą prokuratora i w wyjątkowych przypadkach – na podstawie art. 156 § 5 kodeksu postępowania karnego (dalej kpk) z 1997 r.

 

W postępowaniu rozpoznawczym przed sądem w procesie karnym akta sprawy mogą być za zgodą prezesa sądu udostępnione osobom, które nie są stronami, obrońcami, pełnomocnikami, przedstawicielami ustawodawczymi – gwarantuje to art. 156 § 1 kpk.
Dziennikarz nie może uzyskać odpisów z akt sprawy.
Zgodnie z art. 94 § 2 kpk zarządzenie w przedmiocie udostępnienia i zakresu wykorzystania akt sprawy może wydać przewodniczący wydziału lub upoważniony sędzia.

Wydanie pozytywnej decyzji przewodniczącego wydziału wymaga uprzedniego złożenia wniosku przez dziennikarza ( zob. Wniosek o zgodę na wgląd do akt). Wniosek  o zgodę na wgląd do akt opatrzony musi być własnoręcznym podpisem dziennikarza oraz pieczątką służbową i przesłany do Sądu pocztą, faksem, za pomocą poczty e-mailowej (jako skan) lub dostarczony osobiście.


Udostępnianie akt w sprawach cywilnych

Art. 9 Kodeks postępowania cywilnego (dalej kpc) mówi, że akta udostępnia się stronom
i uczestnikom postępowania, które mogą je przeglądać i otrzymywać odpisy lub wyciągi. Poza stronami i uczestnikami postępowania inne podmioty nie mają dostępu do akt sprawy cywilnej rozpoznawanej w trybie procesowym.

Jedyną możliwością dla dziennikarza sądowego jest uczestnictwo w rozprawie cywilnej – pod warunkiem, że jej jawność nie została wyłączona albo jawność takiego postępowania nie jest wyłączona z urzędu ( np. art. 427 kpc dot. postępowania w sprawach małżeńskich).

Udostępnianie akt sądowych dziennikarzowi w każdym przypadku może nastąpić za zgodą prezesa sądu i tylko w zakresie, w jakim materiał zebrany w sprawie był, względnie mógłby być, przedmiotem jawnej rozprawy.

O udostępnieniu akt dziennikarzowi nie może decydować kierownik sekretariatu ani ktokolwiek z personelu administracyjnego.

Przeszkodą w udostępnieniu akt może być fakt, że są one niezbędne składowi sądu, stronom, pełnomocnikom do przygotowania się do rozprawy.

 

Dziennikarz starający się o udostępnieni akt sprawy winien:

- przedstawić dokumenty poświadczające jego tożsamość i fakt, że odpowiada on warunkom określonym w art. 7 ust. 2 pkt 5 pr. prasowego –mowa o legitymacji prasowej, zaświadczeniu wystawionym przez redakcję, które potwierdzi, że osoba legitymująca się tym zaświadczeniem, zajmuje się redagowaniem, tworzeniem lub przygotowywaniem materiałów prasowych, pozostając w stosunku pracy z redakcją albo też zajmuje się taką działalnością na rzecz lub z upoważnienia redakcji.

 

 

 

zob. Artur Ozimek, Dostęp do procesu, dostęp do akt, [w:] „ Na Wokandzie”, nr 4 (7)/2011, s.28 – 29.

zob. prof. Jacek Sobczak, Dziennikarz sprawozdawca sądowy. Dylematy i zasadzki, [w:] Media i sądy pro bono et Malo. Wzajemne relacje w służbie demokratycznego państwa prawa, Warszawa, 13 czerwca 2008.

 

 

Wniosek o zgodę na dostęp do akt

 

Rejestr zmian dla: Dla dziennikarzy

Podmiot odpowiedzialny:
Sąd Okręgowy w Nowym Sączu
Wytworzył:
Lucyna Franczak
Opublikował:
Administrator
Dokument z dnia:
2012-02-21
Publikacja w dniu:
2012-02-21
Opis zmiany:
publikacj